Tarih Tarihte ki Önemli Figürler 13: Fevzi Çakmak

Fevzi Çakmak, Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en önemli askerî ve siyasi figürlerinden biridir. Hem Osmanlı İmparatorluğu'nun son yıllarında hem de Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş sürecinde üstlendiği önemli görevler ile tanınan Fevzi Çakmak, Türk ordusunun şekillenmesinde ve ülkenin savunma gücünün kurulmasında kilit rol oynamıştır. Onun hayatı, yalnızca askeri başarılarla değil, aynı zamanda ülkenin siyasi ve sosyal dönüşümüne katkılarıyla da hatırlanmalıdır.
Mehmet Fevzi Çakmak, 12 Ocak 1876 tarihinde İstanbul'da dünyaya geldi. Babası Ali Sırrı Efendi, Osmanlı'nın önemli bürokratlarından biriydi ve bu durum, Fevzi Çakmak'ın genç yaşta disiplinli bir eğitim almasına olanak sağladı. Fevzi Çakmak’ın eğitimi, onun ilerleyen yıllarda askeri kariyerine büyük katkıda bulunacak bir temele sahipti. Kuleli Askerî Lisesi'nde başlayan eğitim hayatı, onu genç yaşta Osmanlı ordusunun bünyesine katılacak bir subay haline getirdi. Kuleli’deki başarılarından sonra Harp Okulu'na devam etti ve 1895 yılında buradan teğmen rütbesiyle mezun oldu.

Eğitimi, bununla sınırlı kalmadı; Harp Akademisi'nde de öğrenim gören Fevzi Çakmak, 1898 yılında kurmay yüzbaşı olarak Osmanlı ordusunda görev yapmaya başladı. Yüksek askeri eğitimi ve genç yaşına rağmen aldığı önemli görevler, onun ileride nasıl bir askeri lider olacağını önceden işaret ediyordu.
Fevzi Çakmak’ın askeri kariyerinin önemli dönüm noktalarından biri, Balkan Savaşları sırasında yaşandı. Osmanlı İmparatorluğu’nun son yıllarında Balkanlar’da süregelen savaşlar, Fevzi Çakmak’a askeri strateji ve operasyonel yeteneklerini sergileme fırsatı sundu. Balkan Savaşları sırasında gösterdiği başarılar ve üstün askeri zekası sayesinde hızla yükseldi. 1912 yılında miralay (albay) rütbesine terfi etti.

Fevzi Çakmak, I. Dünya Savaşı'nda da Osmanlı ordusunda kritik görevler üstlendi. Özellikle Kafkas Cephesi'nde Ruslara karşı verilen mücadelede önemli roller üstlendi. Bu dönemde gösterdiği liderlik, onun sadece Osmanlı döneminde değil, Cumhuriyet döneminde de önemli bir askeri figür olmasını sağladı.
Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılmasıyla birlikte Fevzi Çakmak’ın kariyeri yeni bir dönemece girdi. Milli Mücadele yıllarında Mustafa Kemal Atatürk'ün liderliğinde yürütülen Kurtuluş Savaşı’na katılan Fevzi Çakmak, Türk ordusunun örgütlenmesinde ve zaferler kazanılmasında kritik bir rol oynadı. 1920 yılında Ankara'ya gelerek Milli Mücadele'ye katıldı ve kısa süre içinde TBMM tarafından Genelkurmay Başkanlığı'na getirildi.

Fevzi Çakmak, Kurtuluş Savaşı'nın en kritik anlarından biri olan Sakarya Meydan Muharebesi'nde büyük bir liderlik sergiledi. Savaşın kazanılmasında stratejik dehası ve komutanlık yetenekleri büyük rol oynadı. Bu zafer, yalnızca Türk ordusunun değil, Türk milletinin de moralini yükselten bir dönüm noktası oldu.
Cumhuriyet'in ilanından sonra Fevzi Çakmak, Türk ordusunun yeniden yapılanmasında önemli görevler üstlenmeye devam etti. 1921 yılında Mareşal rütbesine terfi eden Fevzi Çakmak, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk ve tek mareşal unvanına sahip kişisidir. Atatürk ve İsmet İnönü ile birlikte Türkiye’nin savunma politikalarının şekillendirilmesinde önemli roller oynadı.

Ancak Fevzi Çakmak, sadece askeri kariyeri ile değil, siyasette de etkili oldu. 1924 yılında Genelkurmay Başkanlığı görevine getirildi ve 1944 yılına kadar bu görevi sürdürdü. 20 yıl boyunca Türk ordusunun başında kalan Fevzi Çakmak, askeri reformların yapılmasında ve ordunun modernizasyonunda büyük katkılarda bulundu.

Fevzi Çakmak, hayatı boyunca disiplini, vatanseverliği ve dürüstlüğü ile tanındı. Sade yaşamı, onun halk arasında da büyük saygı görmesini sağladı. Ordunun siyasetle iç içe geçmediği, profesyonel bir yapıya kavuşması için çaba harcadı.
Fevzi Çakmak, hem Osmanlı hem de Cumhuriyet döneminde farklı askeri ve siyasi koşullara tanıklık etti. Onun felsefesi, askeriyeyi siyasetten uzak tutmak ve orduyu sadece ülkenin savunması için var olan bir kurum olarak görmek üzerine kuruluydu. Bu anlayış, Cumhuriyet’in ilk yıllarında ordunun siyasetle ilişkilerinde belirleyici oldu.

Ayrıca Fevzi Çakmak, Türk gençliğinin askerî eğitimine büyük önem verdi. Onun döneminde askeri okullar yeniden düzenlendi ve modern eğitim sistemleri benimsendi. Böylece, Türk ordusunun eğitim düzeyi yükseldi ve daha profesyonel bir yapıya kavuştu.
Fevzi Çakmak, 1944 yılında Genelkurmay Başkanlığı'ndan emekli olduktan sonra da ülkenin siyasi hayatına katkıda bulunmaya devam etti. Demokrat Parti'nin kuruluş sürecinde yer aldı ve aktif olarak siyasi tartışmaların içinde yer aldı. Ancak siyasetteki aktif rolü çok uzun sürmedi.

10 Nisan 1950 tarihinde İstanbul'da vefat eden Fevzi Çakmak, ardında sayısız askeri başarı ve bir ulusun bağımsızlığına kavuşmasında oynadığı kilit bir rol bıraktı. Onun cenazesi, geniş bir halk kitlesi tarafından son yolculuğuna uğurlandı ve Türk halkı ona olan minnettarlığını gösterdi.
Fevzi Çakmak, Türk ordusunun modernleşmesinde ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunda oynadığı rol ile Türk milletinin hafızasında önemli bir yere sahiptir. Mareşal Fevzi Çakmak, yalnızca bir asker değil, aynı zamanda bir vatansever, bir lider ve bir strateji ustasıdır. Bugün onun ismi okullarda, caddelerde ve çeşitli kurumlarda yaşatılmakta; askeri tarih üzerine çalışan pek çok insan onun hayatını ve başarılarını incelemeye devam etmektedir.

Ayrıntılı Kaynakça: Preston, P. (2006). The Spanish Civil War: Reaction, Revolution, and Revenge. New York: W. W. Norton & Company.
Thomas, H. (2003). The Spanish Civil War. New York: Penguin Books. Anderson, F. M. (2000). The War That Made America: A Short History of the French and Indian War. New York: Penguin Books. + Simms, B. (2008). Three Victories and a Defeat: The Rise and Fall of the First British Empire. New York: Penguin Books. Karnow, S. (1997). Vietnam: A History. New York: Penguin Books. Karnow, S. (1998). Vietnam: A History. New York: Penguin Books. + Maclear, M. (1981). Vietnam: The Ten Thousand Day War. New York: Methuen Publishing. Pipes, R. (1990). The Russian Revolution. New York: Vintage Books. + Ahmed Hidayet Reel, Atatürk’e Ait Hatıralar: Cumhuriyet Matbaası, İstanbul,1949, s. 106-107. Falih Rıfkı Atay: Babanız Atatürk, Bateş Yay., İstanbul, 1980, s. 60-70.