Kuruluş
352 yılında Kama Tarkan, Avrupa Hun İmparatorluğu'nu kurdu ve 370 yılına kadar yönetti.
Bu dönemde, Hunlar Hazar Denizi ve çevresinde önemli bir güç haline gelmiş ve hakimiyet alanlarını batıya doğru genişletmişlerdir. 4. yüzyıl ortalarında Aral Gölü ile Hazar Denizi'nin kuzeyindeki Alan ülkesini ele geçirdikten sonra, 374 yılında Balamir komutasında İdil Nehri kıyılarında göründüler. Karadeniz'in kuzeyindeki düzlüklerde Ostrogotlar ve Vizigotlar'a karşı kazandıkları zaferlerle büyük bir askeri üstünlük sağladılar.
Bu zaferlerin ardından Ostrogotlar ve Vizigotlar, Hunların baskısı altında batıya doğru göç etmeye başladılar. Bu dönem, Avrupa'da Kavimler Göçü olarak bilinen büyük göç hareketlerinin başlangıcı olarak kabul edilir. Hunların bu başarıları, bölgedeki siyasi dengeleri ve etnik yapıyı derinden etkileyerek tarih boyunca önemli sonuçlar doğurmuştur.
378 yılında Alypbi, Hunların lideri oldu ve aynı yıl Hunlar, Tuna Nehri'ni geçerek Trakya'ya kadar ilerlediler. Bu süreçte Roma İmparatorluğu'ndan ciddi bir direnişle karşılaşmadılar. Hunların baskısı altındaki diğer barbar kavimler de Roma sınırlarını zorlamaya başlamıştı. Roma İmparatoru I. Theodosius'un 395 yılında ölümünden sonra, Hunlar tekrar harekete geçti ve Balkanlar üzerinden Trakya'ya akınlar düzenlediler. Aynı yıl içinde Kafkasya'dan gelen Hunlar, Sur, Şanlıurfa ve Antakya gibi şehirlerde kısa süre kaldıktan sonra Karadeniz'in kuzeyindeki topraklara geri döndüler.
Bu dönemde, Hunlar Hazar Denizi ve çevresinde önemli bir güç haline gelmiş ve hakimiyet alanlarını batıya doğru genişletmişlerdir. 4. yüzyıl ortalarında Aral Gölü ile Hazar Denizi'nin kuzeyindeki Alan ülkesini ele geçirdikten sonra, 374 yılında Balamir komutasında İdil Nehri kıyılarında göründüler. Karadeniz'in kuzeyindeki düzlüklerde Ostrogotlar ve Vizigotlar'a karşı kazandıkları zaferlerle büyük bir askeri üstünlük sağladılar.
Bu zaferlerin ardından Ostrogotlar ve Vizigotlar, Hunların baskısı altında batıya doğru göç etmeye başladılar. Bu dönem, Avrupa'da Kavimler Göçü olarak bilinen büyük göç hareketlerinin başlangıcı olarak kabul edilir. Hunların bu başarıları, bölgedeki siyasi dengeleri ve etnik yapıyı derinden etkileyerek tarih boyunca önemli sonuçlar doğurmuştur.
378 yılında Alypbi, Hunların lideri oldu ve aynı yıl Hunlar, Tuna Nehri'ni geçerek Trakya'ya kadar ilerlediler. Bu süreçte Roma İmparatorluğu'ndan ciddi bir direnişle karşılaşmadılar. Hunların baskısı altındaki diğer barbar kavimler de Roma sınırlarını zorlamaya başlamıştı. Roma İmparatoru I. Theodosius'un 395 yılında ölümünden sonra, Hunlar tekrar harekete geçti ve Balkanlar üzerinden Trakya'ya akınlar düzenlediler. Aynı yıl içinde Kafkasya'dan gelen Hunlar, Sur, Şanlıurfa ve Antakya gibi şehirlerde kısa süre kaldıktan sonra Karadeniz'in kuzeyindeki topraklara geri döndüler.
Uldız (Uldin) Dönemi
390 yılında Alypbi'den sonra tahta geçen Uldız döneminde Hunlar, Karpat Dağları'nı aşarak bugünkü Macaristan bölgesine girmişlerdir. Uldız zamanı, Hun İmparatorluğu'nun dış politikasının belirlendiği bir dönem olmuştur. Bu politikaya göre, Doğu Roma İmparatorluğu'na baskı yapılarak, barbar kavimlere karşı ise Batı Roma İmparatorluğu ile iyi ilişkiler sürdürülmüştür. Çünkü Batı Roma İmparatorluğu'nun düşmanları aynı zamanda Hunların da düşmanıydı. Bu sebeple, Hunlar Batı Roma İmparatorluğu ile iyi geçinmeyi tercih etmişlerdir.
Uldız, Tuna Nehri boylarına kadar ilerleyerek barbar kavimlerin Batı Roma İmparatorluğu topraklarına girmesine engel olmuştur. Batı Roma İmparatorluğu, sınırlarını aşan kavimleri durdurmakta zorlanınca Uldız'dan yardım istemiştir. 406 yılında, Radagais komutasındaki barbar kavimler, Floransa'nın güneyinde Hunlar tarafından yenilgiye uğratılmış ve Radagais idam edilmiştir.
Uldız, Tuna Nehri boylarına kadar ilerleyerek barbar kavimlerin Batı Roma İmparatorluğu topraklarına girmesine engel olmuştur. Batı Roma İmparatorluğu, sınırlarını aşan kavimleri durdurmakta zorlanınca Uldız'dan yardım istemiştir. 406 yılında, Radagais komutasındaki barbar kavimler, Floransa'nın güneyinde Hunlar tarafından yenilgiye uğratılmış ve Radagais idam edilmiştir.
Rua Dönemi
422 yılında Oktar'dan sonra Hun İmparatorluğu'nun başına Rua geçmiştir. Rua'nın döneminde, Attila'nın babası olan Muncuk 408 yılında ölmüştür. Rua, 422 yılında Doğu Roma İmparatorluğu'nun Hun topraklarına casus göndererek Hun ordusunu isyana teşvik etmek ve bağlı kavimleri Hunlardan ayırmak amacıyla Balkanlar'a sefere çıkmıştır. Doğu Roma İmparatorluğu, direniş göstermeyerek Rua'nın baskısı altında vergi ödemek zorunda kalmıştır.
Bu sırada, Doğu Roma İmparatoru II. Theodosius, Batı Roma İmparatorluğu'ndaki iç karışıklıklardan faydalanarak İtalya'ya asker ve donanma göndermiştir. Batı Roma İmparatorluğu, Rua'dan yardım istemiş, Rua da bölgeye asker göndermiştir. Ancak II. Theodosius, Hunlarla savaşmayı kabul etmeyerek geri çekilmiştir. Doğu Roma İmparatorluğu ise Hun idaresindeki kabileleri Hunlara karşı kışkırtmaya devam etmiştir.
433 yılında Viyana, Doğu Roma İmparatorluğu tarafından Hunlara teslim edilmiştir. Rua, Doğu Roma İmparatorluğu'na sığınan Hun kaçaklarının geri verilmesi konusunda mücadele ederken, 434 yılında ölmüştür.
Atilla Dönemi
Rua'nın ölümünden sonra, Attila ve Bleda Hun İmparatorluğu'nun başına geçmiştir. Attila, babası Muncuk'un ölümünden sonra amcası Rua'nın yanında yetişmiş, birlikte savaşlara katılmış ve Hun devlet yönetimini ile siyasetini öğrenmiştir. Attila ve Bleda'nın yönetiminde, Hun İmparatorluğu ile Doğu Roma İmparatorluğu arasında Hun kaçaklarıyla ilgili görüşmeler yapılmaktaydı.
Attila ve Bleda, Hun elçisi Esla ile birlikte II. Theodosius tarafından görevlendirilen Roma konsülleri Plintha ve Dionysius'u Tuna ve Morava nehirlerinin birleştiği Margos (bugünkü Požarevac, Sırbistan) noktasında karşıladılar. Görüşme, Attila ve Bleda'nın talebi üzerine at sırtında gerçekleşecekti. Roma elçileri de bu teklifi kabul etmişlerdir, zira Priscus'un anlatılarına göre, at sırtında uzun süre oturmayı ve böyle bir müzakere tarzını pek deneyimlememiş olan Roma elçilerinin durumu, Attila ve Bleda için bir nevi eğlence ve alay konusu olmuştur.
Bu görüşme, taraflar arasında anlaşmazlıkların çözümüne yönelik adımların atılmasını sağlamış ve Doğu Roma İmparatorluğu ile Hun İmparatorluğu arasındaki ilişkileri belirleyen bir dönüm noktası olmuştur.
Bu sırada, Doğu Roma İmparatoru II. Theodosius, Batı Roma İmparatorluğu'ndaki iç karışıklıklardan faydalanarak İtalya'ya asker ve donanma göndermiştir. Batı Roma İmparatorluğu, Rua'dan yardım istemiş, Rua da bölgeye asker göndermiştir. Ancak II. Theodosius, Hunlarla savaşmayı kabul etmeyerek geri çekilmiştir. Doğu Roma İmparatorluğu ise Hun idaresindeki kabileleri Hunlara karşı kışkırtmaya devam etmiştir.
433 yılında Viyana, Doğu Roma İmparatorluğu tarafından Hunlara teslim edilmiştir. Rua, Doğu Roma İmparatorluğu'na sığınan Hun kaçaklarının geri verilmesi konusunda mücadele ederken, 434 yılında ölmüştür.
Atilla Dönemi
Rua'nın ölümünden sonra, Attila ve Bleda Hun İmparatorluğu'nun başına geçmiştir. Attila, babası Muncuk'un ölümünden sonra amcası Rua'nın yanında yetişmiş, birlikte savaşlara katılmış ve Hun devlet yönetimini ile siyasetini öğrenmiştir. Attila ve Bleda'nın yönetiminde, Hun İmparatorluğu ile Doğu Roma İmparatorluğu arasında Hun kaçaklarıyla ilgili görüşmeler yapılmaktaydı.
Attila ve Bleda, Hun elçisi Esla ile birlikte II. Theodosius tarafından görevlendirilen Roma konsülleri Plintha ve Dionysius'u Tuna ve Morava nehirlerinin birleştiği Margos (bugünkü Požarevac, Sırbistan) noktasında karşıladılar. Görüşme, Attila ve Bleda'nın talebi üzerine at sırtında gerçekleşecekti. Roma elçileri de bu teklifi kabul etmişlerdir, zira Priscus'un anlatılarına göre, at sırtında uzun süre oturmayı ve böyle bir müzakere tarzını pek deneyimlememiş olan Roma elçilerinin durumu, Attila ve Bleda için bir nevi eğlence ve alay konusu olmuştur.
Bu görüşme, taraflar arasında anlaşmazlıkların çözümüne yönelik adımların atılmasını sağlamış ve Doğu Roma İmparatorluğu ile Hun İmparatorluğu arasındaki ilişkileri belirleyen bir dönüm noktası olmuştur.
Batı Roma (Galya) Seferi (451)
Batı Roma İmparatoru'nun kızıyla evlenen Attila, çeyiz olarak imparatorluk topraklarının büyük bir kısmını talep ettiğinde, bu talep Batı Roma tarafından kabul edilmedi. Bunun üzerine Attila, Batı Roma'ya karşı bir sefer düzenledi. Bu sefer sırasında, Katalonya Ovası'nda (Çatalaunum) büyük bir çatışma yaşandı. Attila'nın ordusu yaklaşık 100 bin Hun ve geri kalanı Germen ve Slav kavimlerinden oluşan 200 bin kişilik bir güce sahipti. Karşılarında ise Batı Roma ordusu vardı, aynı şekilde yaklaşık 200 bin kişiden oluşan bu orduya, Hun düşmanı olan birçok kavim de katılmıştı, özellikle de Flavius Aetius komutasındaki birliklerle birleşmişlerdi.
20 Haziran 451 günü, tarih sahnesinde "dünyanın iki yarısı" olarak nitelendirilen bu güçler birbirine karşı savaştı. Katalonya Savaşı, yaklaşık 24 saat sürdü ve her iki taraf da büyük kayıplar verdi. Ancak akşam olduğunda dağılan taraf Roma ordusu oldu. Savaş sırasında Roma'yı destekleyen Batı Got ordusu da krallarının savaşta ölmesi üzerine geri çekilmek zorunda kaldı.
Attila, bu zaferle Roma'nın askeri deposu olarak bilinen Galya'yı işgal etti ve o dönemin bilinen dünyasında yenilmezliğini kanıtlamış oldu. Bu savaş, Attila'nın gücünü doruğa çıkardığı ve Avrupa'da korku saldığı bir dönemin dönüm noktası olarak kabul edilir.
20 Haziran 451 günü, tarih sahnesinde "dünyanın iki yarısı" olarak nitelendirilen bu güçler birbirine karşı savaştı. Katalonya Savaşı, yaklaşık 24 saat sürdü ve her iki taraf da büyük kayıplar verdi. Ancak akşam olduğunda dağılan taraf Roma ordusu oldu. Savaş sırasında Roma'yı destekleyen Batı Got ordusu da krallarının savaşta ölmesi üzerine geri çekilmek zorunda kaldı.
Attila, bu zaferle Roma'nın askeri deposu olarak bilinen Galya'yı işgal etti ve o dönemin bilinen dünyasında yenilmezliğini kanıtlamış oldu. Bu savaş, Attila'nın gücünü doruğa çıkardığı ve Avrupa'da korku saldığı bir dönemin dönüm noktası olarak kabul edilir.
İtalya Seferi (452) [KISALTILMIŞ]
Attila'nın Batı Roma İmparatoru'nun kız kardeşi Honoria'ya ilgi göstermesi, onun Attila'ya bir mektup ve yüzük göndermesiyle başlamıştır. Bu olay, Attila'nın Roma'ya karşı baskısını artırmış ve Batı Roma'yı istila tehdidi altına sokmuştur. Attila, Honoria'nın taleplerini reddeden Roma İmparatorluğu'na karşı 451 yılında büyük bir sefer düzenlemiştir.
Attila'nın ordusu, İtalya'ya girip Aquileia şehrini kuşatmıştır. Şehir, çok sağlam bir şekilde savunulmasına rağmen üç ay boyunca direnmiş, ancak sonunda düşmüştür. Hunlar, şehri yağmalamış ve tahrip etmiştir. Daha sonra Attila, Pavia ve Milano gibi şehirleri de yağmalamıştır, ancak Pavia ve Milano'nun teslim olmasıyla şehirler tahrip edilmeden kurtulmuştur.
Attila, İtalya'da büyük ganimetler elde etmiş ve Roma'dan gönderilen altınlarla ordusunu memnun etmiştir. Roma'nın elçi heyetiyle yapılan görüşmeler sonucunda, Attila İtalya'yı terk etmiş ve Bizans'a karşı bir saldırıda bulunmak için hazırlıklara başlamıştır. Bu süreçte, Attila'nın İtalya'ya geri dönmek için tehditlerde bulunması üzerine, Roma ve Bizans arasında diplomatik bir çözüm bulunarak kriz geçici olarak çözülmüştür.
Attila'nın İtalya seferi, Roma İmparatorluğu'nun zayıflığını ve Batı Roma'nın içsel çatışmalarını gözler önüne sermiştir. Attila'nın ölümünden sonra Hun İmparatorluğu'nun gücü azalmış ve Avrupa'daki siyasi denge değişmiştir.
Yıkılışı
Attila'nın ölümünden sonra Hun İmparatorluğu hızla çökmeye başladı. Tahta geçen oğlu İlek'in yönetimi, diğer kardeşleri Dengizek ve İrnek arasında taht kavgalarına sahne oldu. Bu süreçte bazı kabileler, çıkan karışıklıkları fırsat bilerek imparatorluktan ayrıldı ve bölgedeki siyasi denge zayıfladı.
Hun İmparatorluğu'nun sonu, Attila'nın ölümünden bir yıl sonra, Nedao Muharebesi'nde geldi. Bu savaşta Hunlar yenilgiye uğradı ve imparatorluk parçalandı. İlek'in yerine geçen Dengizek, Bizans'a karşı savaşta öldüğünde, bazı kaynaklar Hun İmparatorluğu'nun resmi sonu olarak bu olayı kabul ederler.
Attila'nın en küçük oğlu İrnek ise bir grup Hun ile doğuya doğru göç etti. Karadeniz'in kuzeyindeki Türki kitlelerle karışan bu Hun kitlesi, günümüz Bulgarlarının ataları olarak kabul edilir. "Bulgar" kelimesinin "bulgalanmak" yani "karışmak" kelimesinden türediği ve bu yeni oluşan topluluğun adının "bulananlar" yani "karışanlar" olarak anıldığı düşünülür.
Hun İmparatorluğu'nun çöküşü, Avrupa'nın siyasi haritasında önemli bir değişikliğe yol açmış ve Orta Çağ'ın başlangıcında büyük göçler dönemini tetiklemiştir.
Attila'nın ordusu, İtalya'ya girip Aquileia şehrini kuşatmıştır. Şehir, çok sağlam bir şekilde savunulmasına rağmen üç ay boyunca direnmiş, ancak sonunda düşmüştür. Hunlar, şehri yağmalamış ve tahrip etmiştir. Daha sonra Attila, Pavia ve Milano gibi şehirleri de yağmalamıştır, ancak Pavia ve Milano'nun teslim olmasıyla şehirler tahrip edilmeden kurtulmuştur.
Attila, İtalya'da büyük ganimetler elde etmiş ve Roma'dan gönderilen altınlarla ordusunu memnun etmiştir. Roma'nın elçi heyetiyle yapılan görüşmeler sonucunda, Attila İtalya'yı terk etmiş ve Bizans'a karşı bir saldırıda bulunmak için hazırlıklara başlamıştır. Bu süreçte, Attila'nın İtalya'ya geri dönmek için tehditlerde bulunması üzerine, Roma ve Bizans arasında diplomatik bir çözüm bulunarak kriz geçici olarak çözülmüştür.
Attila'nın İtalya seferi, Roma İmparatorluğu'nun zayıflığını ve Batı Roma'nın içsel çatışmalarını gözler önüne sermiştir. Attila'nın ölümünden sonra Hun İmparatorluğu'nun gücü azalmış ve Avrupa'daki siyasi denge değişmiştir.
Yıkılışı
Attila'nın ölümünden sonra Hun İmparatorluğu hızla çökmeye başladı. Tahta geçen oğlu İlek'in yönetimi, diğer kardeşleri Dengizek ve İrnek arasında taht kavgalarına sahne oldu. Bu süreçte bazı kabileler, çıkan karışıklıkları fırsat bilerek imparatorluktan ayrıldı ve bölgedeki siyasi denge zayıfladı.
Hun İmparatorluğu'nun sonu, Attila'nın ölümünden bir yıl sonra, Nedao Muharebesi'nde geldi. Bu savaşta Hunlar yenilgiye uğradı ve imparatorluk parçalandı. İlek'in yerine geçen Dengizek, Bizans'a karşı savaşta öldüğünde, bazı kaynaklar Hun İmparatorluğu'nun resmi sonu olarak bu olayı kabul ederler.
Attila'nın en küçük oğlu İrnek ise bir grup Hun ile doğuya doğru göç etti. Karadeniz'in kuzeyindeki Türki kitlelerle karışan bu Hun kitlesi, günümüz Bulgarlarının ataları olarak kabul edilir. "Bulgar" kelimesinin "bulgalanmak" yani "karışmak" kelimesinden türediği ve bu yeni oluşan topluluğun adının "bulananlar" yani "karışanlar" olarak anıldığı düşünülür.
Hun İmparatorluğu'nun çöküşü, Avrupa'nın siyasi haritasında önemli bir değişikliğe yol açmış ve Orta Çağ'ın başlangıcında büyük göçler dönemini tetiklemiştir.